In de tijd waarin Lucas leefde, werd veel, zo niet alles door mannen bepaald. Aan vrouwen werd slechts een rol in de marge toebedacht. In het evangelie volgens Lucas spelen vrouwen echter vaak een grote rol en dat niet slechts als figuranten. Daarmee probeert Lucas de rolpatronen en verwachtingen over de ideale vrouw te doorbreken door beide vrouwen haar gelijkwaardige plaats te geven als zelfstandige christenvrouw naast die van mannen in de gemeenschap. Jezus roept juist op tot bewustwording, tot bevrijding uit deze vaststaande patronen en kaders. Vrouwen worden er toe opgeroepen haar eigen plaats te nemen in kerk en maatschappij.
Ik denk dat het tot op de dag van vandaag moeilijk is voor vrouwen om zich aan deze historisch gegroeide verwachtingen te ontrekken. Nog al te zeer worden en zijn zij bepaald door wat haar is opgelegd aan normen en waarden door kerk en maatschappij. Als u denkt dat ik overdrijf dat is het goed om eens stil te staan bij, op welke wijze vrouwen geduid worden: de vrouw van…, de moeder van…, de schoonzus van…. Zij krijgen van anderen deze namen, worden door anderen in vakjes ingedeeld, zodat ze denken te weten met wie ze te doen hebben. De vraag wie zij zelf zijn, daar komen we te vaak niet aan toe.

Terug naar het verhaal van Lucas. Was dit de boodschap van Lucas voor de vrouwen in zijn gemeente, die volgelingen van Jezus wilden zijn? Wat wil hij ons door dit verhaal over Martha en Maria duidelijk maken?
Bij Lucas heeft het woord diakonia, letterlijk bediening/dienst diverse betekenissen. Het betekent niet alleen het bedienen aan tafel zoals Martha deed, maar ook het je belangenloos en onbaatzuchtig inzetten voor elkaar en voor de gemeenschap, naar het voorbeeld van Jezus zelf, die van zichzelf zei dat hij was gekomen om te dienen. Daaruit kunnen we afleiden dat in het verhaal van Lucas het werk niet als minderwaardig gezien moet worden, het dienen is een wezenlijk en hooggewaardeerd onderdeel van de boodschap van Jezus. Niet voor niets gaat aan het verhaal van vandaag het verhaal van de barmhartige Samaritaan vooraf. In het evangelie van Mattheus staat dat Jezus het verzorgen van armen en behoeftigen ziet als een dienst aan Hemzelf.
Maar soms ben je zo bezet door allerlei drukke werkzaamheden of zo in beslag genomen door allerlei zorgen, dat je niet meer toekomt aan de wezenlijke vraag waar het allemaal om gaat in het leven, voor wie of wat je je zo druk maakt. En dan is een pas op de plaats noodzakelijk.
Opvallend in de tekst is dat Jezus antwoord begint met tweemaal haar naam: Martha, Martha. De herhaling van de naam is in onze westerse cultuur geinterpreteerd als vermaning als een verzuchting, Martha, Martha. In de bijbel zien we echter dat God door het tweemaal noemen van de naam mensen roept: denken we maar aan Abraham, Jakob, Mozes, Samuel en Paulus toen nog Saulus genoemd. Mrtha wordt door Jezus geroepen tot het discipelschap. Het vele waarover ze zich bezorgd maakt, mag ze terugbrengen naar een vast fundament, het enige waarop ze werkelijk kan rusten.
Als de rol van Maria uitgelegd wordt als gehoorzame vrouw aan de voeten van Jezus, passief en ontvangend, dan doen we haar tekort. De omschrijving die Lucas hanteert voor Maria's plaats, gezeten aan de voeten van de Heer, zijn dezelfde woorden die hij in zijn andere boek (Handelingen der Apostelen) hanteert voor Paulus. Paulus zegt namelijk: "Ik ben een jood, geboren in Tarsus in Sicilie, maar ik ben hier in Jeruzalem opgevoed en onderwezen aan de voeten van Gamaliel, stipt volgens de wet van de vaderen". Het zitten van Maria wordt met deze woorden ontdaan van de negatief klinkende passiviteit. Zitten aan de voeten van de leraar immers is een zaak van het grootste belang en vraagt uiterste activiteit. Het is de houding van het leren bij uitstek. Maria blijkt zich te ontpoppen van zwijgende, niet actieve vrouw tot een leerling bij uitstek: in navolging van wat eerder gezegd werd over de mannelijke leerlingen, "Zij lieten alles achter, en volgden Hem", laat zij al haar huishoudelijke beslommeringen voor wat ze zijn, en heeft ze alleen nog maar oor en oog voor de leraar.. Jezus geeft daarmee vrouwen een gelijkwaardige en volwaardige plaats naast mannen.

In het verhaal zit daarmee de aloude spanning tussen je bezinnen en actief zijn. Martha en Maria maken in het verhaal van Lucas deze beide houdingen zichtbaar, niet als typische houdingen van vrouwen, maar als twee accenten in het leven van iedere volgeling van Jezus, vrouwen en mannen. Twee verschillende levenshoudingen die niet tegenover elkaar staan, zoals vaak wordt gedacht, maar die elkaar broodnodig hebben om tot een goed evenwicht te komen, in je eigen persoonlijk leven, maar ook in een relatie, in het leven van een gemeenschap. Nu eens krijgt het ene, dan weer het andere meer accent. Het ene is daarmee niet beter dan het andere. Beide elementen hoeven niet tegen elkaar uitgespeeld te worden. Het gaat om het een en het ander, en dit alles op de geschikte plaats en tijd: nu eens moet de tafel gedekt, dan weer moet het woord gehoord. In Martha's huis wordt het woord bij de daad gevoegd. In haar huis krijgt diakonia, het volle gewicht: dienst van de tafel en dienst van het woord
Als je diakonia zo beschouwd dan heeft het veel gewicht verloren in de kerkelijke praktijk van de eeuwen: woord en daad raakten uit elkaar; vrouwen en mannen werden in de christelijke eredienst elkaars tegenover. Want waar het het leerlingschap betrof, bleken de vrouwen in toenemende mate uitgesloten te worden. Dat met die ontwikkeling de geloofwaardigheid van de evangelische boodschap ernstige schade is berokkend, lijkt binnen de patriarchale institutie nog steeds niet te zijn doorgedrongen, de paus heeft de discussie over de ongelijkwaardige positie van de vrouw gesloten verklaard. Wellicht helpt het herhaald lezen van het verhaal van Martha en Maria de kerkleiding om een ander inzicht te verwerven in de volledige betekenis van het woord diakonia.

Amen